Choroby serca - jedno z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych. Przed jakimi wyzwaniami stoi współczesna kardiologia?

Z roku na rok wzrasta liczba zdiagnozowanych przypadków chorób serca. Czy istnieje skuteczny sposób na odwrócenie tej tendencji?

Choroby serca

Choroby serca - globalna epidemia

Choroby układu sercowo - naczyniowego określane są mianem chorób cywilizacyjnych. Oznacza to, że występują one powszechnie, a ich pojawienie się jest konsekwencją współczesnego, niezdrowego stylu życia. Stanowi to cenną informację, gdyż wskazuje na możliwość znacznego ograniczenia tych chorób - wystarczy wdrożyć odpowiednie postępowanie profilaktyczne. W praktyce jednak nie zawsze to działa, okazuje się bowiem, że pomimo rozwoju medycyny choroby serca wciąż stanowią poważny problem. Najczęściej diagnozowane choroby serca to miażdżyca, nadciśnienie, choroba niedokrwienna serca (choroba wieńcowa), niewydolność serca, zawał serca oraz udar mózgu. Diagnostyka chorób serca sprowadza się do wykonania badań obrazowych i czynnościowych serca, a także badań biochemicznych krwi. Metody leczenia chorób serca są bardzo zróżnicowane i obejmują farmakoterapię, a także interwencje zabiegowe czy chirurgiczne. Terapia zawsze musi być uzupełniona o zmianę trybu życia.

Zgodnie z danymi WHO, choroby układu sercowo - naczyniowego stanowią główną przyczynę zgonów na świecie, stanowiąc ponad 30% przypadków śmiertelnych. Oznacza to, że co roku na choroby serca umiera prawie 18 milionów osób. Spośród tej ogromnej liczby zgonów, ponad 85% stanowią zawały serca i udary mózgu. Faktem jest, że obecnie - dzięki dynamicznemu rozwojowi kardiologii - choroby serca nie zabijają tak często jak jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Dziś zawał serca czy udar nie musi być wyrokiem. Nowoczesne metody diagnostyki oraz leczenia w wielu przypadkach umożliwiają skuteczne przeciwdziałanie groźnym powikłaniom chorób serca. Z drugiej strony jednak - wciąż jeszcze zapadalność na choroby serca jest bardzo wysoka. Co drugi Polak umiera właśnie z powodu chorób serca, co sprawia, że na polu kardiologii wciąż jest wiele do zrobienia. Eksperci zgodnie podkreślają, że kluczowe znaczenie ma profilaktyka, rozumiana jako regularne wykonywanie badań kontrolnych, a także szeroko zakrojona działalność edukacyjna.

Podstawowe zasady profilaktyki chorób serca są doskonale poznane. Sprowadzają się przede wszystkim do wyeliminowania takich czynników ryzyka jak:

  • otyłość
  • niewłaściwie zbilansowana dieta (nadmiar kalorii, wysokie spożycie cukru rafinowanego i tłuszczów trans, żywność wysokoprzetworzona)
  • siedzący tryb życia
  • stosowanie używek (alkohol, papierosy)
  • narażenie na stres

Nie należy ponadto zapominać o wykonywaniu regularnych badań kontrolnych. Warto monitorować wartości ciśnienia krwi, a po 40 roku życia corocznie odwiedzać kardiologa. Szczególna troską o zdrowie serca powinny wykazać się te osoby, u których w rodzinie występują choroby układu sercowo - naczyniowego. Należy podkreślić, iż w ostatnich latach pojawiło się nowe zagrożenie - coraz częściej choroby układu krążenia diagnozowane są u dzieci. Jest to konsekwencją lawinowego wzrostu otyłości u dzieci, a także zespołu metabolicznego i cukrzycy typu 2 rozwijającej się na podłożu nadmiernej kumulacji tkanki tłuszczowej. Konsekwencje otyłości u dzieci są takie same, jak u dorosłych - może rozwinąć się nadciśnienie, miażdżyca, a nawet zawał serca czy udar. Dlatego profilaktyka chorób serca coraz częściej dotyczy najmłodszych.

Badania serca

Zbigniew Religa - pionier polskiej kardiologii

Bez wątpienia największy wkład w rozwój polskiej kardiologii wniósł profesor Zbigniew Religa. Ten wybitny kardiochirurg zasłynął przede wszystkim przeprowadzeniem pierwszego w Polsce udanego przeszczepu serca, a także płucoserca. Pierwszy udany przeszczep odbył się 5 listopada 1985 roku i był efektem kilkunastu wcześniejszych nieudanych prób. Możliwe to było dzięki ogromnej determinacji Religi, który - pomimo ogromnego oporu ze strony środowiska medycznego - podejmował liczne próby przeszczepu serca. To właśnie profesor Religa jako pierwszy w Polsce rozmawiał z rodzinami zmarłych pacjentów - a jednocześnie potencjalnych dawców - aby zgodzili się na oddanie serca do przeszczepu. Profesor jako pierwszy zaczął wykonywać z powodzeniem przeszczepy serca, a także stworzył prototyp sztucznego serca i zastawki biologicznej. Zbigniew Religa opracował ponadto metody chirurgicznego leczenia niewydolności mięśnia sercowego, a także operacyjnego leczenia zatorowości płucnej. Prowadzona przez profesora Katedra i Klinika Kardiochirurgii Wojewódzkiego Ośrodka Kardiologii w Zabrzu do dziś pozostaje wiodącą placówką tego typu w kraju. Po więcej informacji na temat życia i dokonań Zbigniewa Religi odsyłamy do Wikipedii.

Programy profilaktyczne i prewencyjne wspomagające polską kardiologię

Nikt nie poddaje w wątpliwość zasadności wprowadzenia szeroko zakrojonej profilaktyki chorób serca. Służą temu rozmaite działania obejmujące prewencję, diagnostykę i terapię chorób układu sercowo - naczyniowego. Mowa m. in. o akcjach umożliwiających wykonywanie profilaktycznych badań kontrolnych (pomiary ciśnienia, EKG), realizowanie programów edukacyjnych, a także finansowanie działalności fundacji wspierających polską kardiologię. Warunkiem skutecznej profilaktyki chorób serca jest przede wszystkim rosnąca świadomość dotycząca tego, jak bardzo groźne są to choroby, a także tego, że nasze codzienne postępowanie ma ogromny wpływ na zredukowanie ryzyka rozwoju chorób serca. Wdrożenie w życie kilku zdrowych nawyków wystarcza, aby móc cieszyć się nienagannym zdrowiem - dlatego akcje profilaktyczne powinny dotrzeć do jak największej liczby odbiorców. W tym celu konieczne są sprawne działania marketingowe, zainteresowanie mediów, a także zapewnienie płynnej pracy odpowiednich fundacji i instytucji kardiologicznych poprzez np. finansowania ich działalności.

Programy profilaktyczne wspomagające kardiologię

Doskonałym przykładem takiego kompleksowego działania profilaktycznego jest zakończony już program profilaktyki zdrowotnej Siła Serca, zrealizowany przez Fundację Rozwoju Kardiochirurgii im. prof. Z. Religi. Program rozpoczął się w 2007 roku, a jego celem było pozyskanie funduszy na działalność założonej w 1991 roku Fundacji. Głównym celem Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii jest opracowywanie i propagowanie najnowocześniejszych rozwiązań diagnostycznych i terapeutycznych w kardiochirurgii. Program Siła Serca miał na celu pozyskiwanie funduszy na rzecz projektów badawczych Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii, a także promowanie zdrowych dla serca produktów spożywczych i kształtowanie odpowiednich nawyków żywieniowych. We współpracy z Instytutem Żywności i Żywienia, Akademii Rolniczej we Wrocławiu oraz Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie wytypowano produkty, które oznaczone zostały znakiem Siła Serca. Sprzedaż tych produktów oznaczała wsparcie finansowe dla Fundacji, a także promowanie wysokiej jakości produktów spożywczych, wspomagających funkcjonowanie układu krążenia.